1976 წელს ახალგაზრდა და მრისხანე სერ ალექს ფერგიუსონის გაწვრთნილი „სტ. მირენი“ რომელიც შოტლანდიის მეორე დივიზიონში ასპარეზობდა, სამკვირიან ტურნეში გაემგზავრა. კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნებში გამართული ტურნე კლუბის ყოფილი პრეზიდენტის, ჰაროლდ კერის დამსახურება გახლდათ. ამ უკანასკნელს ვისკის ექსპორტში ჩართული კონტაქტების გამოყენება მოუწია და გუნდის საზღვარგარეთ გაგზავნა ასე მოახერხა. მიუხედავად იმისა, რომ ფერგიუსონს პრობლემური ხასიათის მქონე პიროვნების რეპუტაცია ჰქონდა, ტურნე მშვიდობიანად დაიწყო, მაგრამ შემდეგ გუნდი გაიანაში ჩავიდა...

გაიანა მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის მნიშვნელოვანი მატჩისთვის ემზადებოდა განსხვავებით „სტ. მირენის“ ძველი ოპონენტებისა, მათთვის ამხანაგური მატჩი ამხანაგურ მატჩს არ წარმოადგენდა. შეხვედრის დაწყების შემდეგ გაიანას ეროვნული გუნდის ცენტრალური მცველი, რომელიც ფიზიკურად საკმაოდ ძლიერი გახლდათ, ახალგაზრდა თავდამსხმელ რობერტ ტორენსს რეგულარულად ეუხეშებოდა. სათადარიგო სკამთან მყოფმა ფერგიმ პროტესტი გამოხატა, მაგრამ მისი სიტყვები მსაჯმა ყურად არ იღო. პირველი ტაიმის შემდეგ, როცა იგივე გამეორდა, ფერგი გაგიჟდა! სერ ალექსმა თავის ასისტენტს, დევიდ პროვენს უთხრა: "საკმარისია! მოედანზე შევდივარ“!

საინტერესოა, რომ ტურნეს მიმდინარეობისას ფერგიუსონი და პროვენი ხშირად სათადარიგო ფეხბურთელების მსგავსად იცვამდნენ და ამით ერთობოდნენ. სწორედ ამიტომ ფერგი მოედანზე შესასვლელად 100 პროცენტით მზად გახლდათ. სერ ალექსს კარიერა ორი წლის წინ ჰქონდა დასრულებული. იგი შოტლანდიის ტოპ დივიზიონებში ასპარეზობდა და აგრესიული ფორვარდის სახელი ჰქონდა დამკვიდრებული. პროვენ მის გადასარწმუნებლად ყველაფერს აკეთებდა, მაგრამ უკვე გვიანი იყო! “ის დიდი ნაბიჭვარი ჩვენს ფეხბურთელებს ჩაგრავს“- განაცხადა ფერგიმ!

ფერგი მოედანზე შევიდა და მომდევნო ჩაწოდებისას მცველს იდაყვი უთავაზა. მათი ჯახი იქამდე გაგრძელდა, სანამ სერ ალექსმა მიზანს არ მიაღწია და ტკივილისგან შეწუხებული უკანახაზელი მინდორზე არ აღმოჩნდა. შოტლანდიელ სპეციალისტს შურისძიება წითელ ბარათად დაუჯდა.

მატჩის შემდეგ ფერგიმ ფეხბურთელებს უთხრა: "ამ გაძევების შესახებ არავის არფერი უამბოთ“. და მართლაც, ყველაფერი ზუსტად ასე მოხდა. ფეხბურთელებმა იცოდნენ, რომ თუ არაფერს იტყოდნენ გადარჩებოდნენ. წინააღმდეგ შემთხვევაში კი „შავ სიაში“ მოხვდებოდნენ.

„შავ სიაში“ ის განწირული ადამიანები ხვდებოდნენ, რომლებმაც ფერგი გააღიზიანეს. სერ ალექსი დინჯი ადამიანი გახლდათ, თუმცა მისი წყობიდან გამოყვანა თითქმის ყველაფერს შეეძლო. 1974 წელს, როცა ფერგი „სტ. მირენის“ მთავარ მწვრთნელად დაინიშნა, ადგილობრივმა გაზეთმა ფოტოს გადასაღებად რეპორტიორი გაგზავნა. მეორე დღეს, როცა ალექსმა გაზეთში გამოქვეყნებული ფოტო იხილა, გაბრაზდა. გუნდის კაპიტანი, იან რიდი შოტლანდიელს გაეხუმრა და მწვრთნელის უკან თითებით „კურდღლის ყურები“ გამოსახა. ფოტოს ხილვიდან რამდენიმე წუთის შემდეგ ფერგიმ რიდს დაურეკა, ოფისში დაიბარა და უთხრა: "ჩემი გუნდის კაპიტანი ზრდასრული ადამიანი უნდა იყოს. შენი ქმედება ბავშური ოინი იყო და ამიტომ უნდა წახვიდე“.

„მანჩესტერ იუნაიტედში“ შოტლანდიელის ყველას ეშინოდა. ფერგის წარსულში უფრო რთული ხასიათი ჰქონდა. ფეხბურთელობის პერიოდში სერ ალექსი მოწინააღმდეგე გუნდის მცველებს, მსაჯებსა და თანაგუნდელებს სიტყვიერ შეურაცხყოფას რეგულარულად აყენებდა. ერთხელ ფერგიმ მთელი მოედანი გადაკვეთა, რათა დაპირისპირებოდა თანაგუნდელს, რომელმაც არაზუსტი გადაცემა გააკეთა. საინტერესოა ისაა, რომ აღნიშნული ფაქტი გამოსამშვიდობებელი მატჩისას დაფიქსირდა. გუნდის თავდამსხმელი ბობი მაკალი იხსენებს: "ცხოვრებაში არავისი შემშინებია, თუმცა იგი დასაწყისშივე საშიში ნაბიჭვარი იყო“.

ოთხი თვის შემდეგ უილი კანინგემის (ფერგის მწვრთნელი) რეკომენდაციის შედეგად, სერ ალექსი „სტ. მირენს“ შეუერთდა. ახალ პოსტზე ფერგიუსონის მთავარი დასაყრდენი საფეხბურთო კარიერა, წარმატებისკენ სწრაფვა და თავდადება იყო. „სტ. მირენში“ მისვლისას ფერგიმ საკუთარ თავს უთხრა: “აქ წარმატებას აუცილებლად მივაღწევ“.

Love Street-დან განდევნილები

„სტ. მირენმა“ წინა სეზონი შოტლანდიის მეორე დივიზიონში გაატარა და მე-11 ადგილზე დაასრულა. გუნდის სტადიონს, რომელსაც Love street ერქვა, 25000 მაყურებელს იტევდა, თუმცა თამაშებს საშუალოდ 3000 ადამიანი ესწრებოდა. ფეხბურთელების კონტრაქტი ნახევარ განაკვეთზე იყო გაფორმებული და ანაზღაურების სახით კვირაში 12 ფუნტ სტერლინგს იღებდნენ. სამწვრთნელო შტაბი 4 სპეციალისტისგან შედგებოდა: ასისტენტი, სარეზერვო გუნდის მწვრთნელი, ფიზიოთერაპევტი და ეკიპირების მენეჯერი, რომელიც ასევე ნახევარ განაკვეთზე მუშაობდა. "კლუბში ყველაფერი უფსკრულისკენ მიემართებოდა“ - იხსენებს ფერგიუსონი.

„სტ. მირენმა“ მე-11 ადგილი ყველაზე ცუდ დროს დაიკავა. ერთი წლის შემდეგ შოტლანდიის ტოპ ორი დივიზიონი სამად გაიყო. საუკეთესო 6 გუნდი ახლად შექმნილ მეორე დივიზიონს შეუერთდებოდა, ხოლო დანარჩენი მესამეში აღმოჩნდებოდნენ. ფერგიუსონმა იცოდა, რომ ძალიან ცოტა დრო ჰქონდა და ყველაფერს საჭირო რესურსების არქონა ართულებდა. როცა სერ ალექსმა გუნდში მყოფი 35 ფეხბურთელის თამაში იხილა, გადაწყვიტა, რომ უმრავლესობა უნდა წასულიყო.

შოტლანდიელმა მკაცრი დისციპლინა დაამკვიდრა. როცა ჯონ მოუატმა ფერგის მიერ დაწესებულ ნორმებს გადაუხვია, რიდის გზას მიჰყვა. სერ ალექსმა ერთ მოთამაშეს საყვედური იმიტომ გამოუცხადა, რომ ეს უკანასკნელი შეხვედრაზე პირადი მანქანით მივიდა. მეორემ ვარჯიშზე მისვლა იმიტომ ვერ მოახერხა, რომ მეგობარი გოგონა კონცერტზე წაიყვანა! ფერგის პასუხი ასეთი გახლდათ:„შეგიძლია კლუბში აღარასდროს მოხვიდე“. "მინდოდა ყველას სცოდნოდა, რომ დაწესებული ნორმები არ დაერღვიათ. მათ შეტყობინება მიიღეს“!

პრობლემური მდგომარეობა

„სტ. მირენმა“ აღმასვლა დაიწყო. გუნდში გლაზგოური საბრძოლო სულის შემოტანასთან ერთად ფერგიმ სათამაშო ტაქტიკა დაამკვიდრა, რომელიც შემდეგში „აბერდინში“ და „იუნაიტედში“ გამოიყენა. ფერგის კოლექტივი შემტევ ფეხბურთს თამაშობდა და ადგილობრივი ფეხბურთელების მოძიებაზე იყო ორიენტირებული. ალექსის დამოძღვრილმა „სტ. მირენმა“ სეზონის ერთ მომენტში ზედიზედ 8 შეხვედრა მოიგო და გუნდის წარმატებით აღფრთოვანებულმა ფერგიმ განაცხადა, რომ მისი კლუბი ჩემპიონატის დასრულებამდე აღარ წააგებდა. საბოლოოდ „სტ. მირენმა“ უკანასკნელი 5-დან 2 თამაში წააგო და მეექვსე ადგილზე დაიკავა, რაც ახლად შექმნილ მეორე დივიზიონში გადასასვლელად საკმარისი აღმოჩნდა.

ახალი სეზონის სტარტზე ფერგის ერთი მიზანი ჰქონდა - დაწინაურება. თუმცა ყველაფერი არც ისე მარტივად იყო, როგორც ერთი შეხედვით ჩანდა. შოტლანდიელს ნახევარ განაკვეთზე ჰქონდა კონტრაქტი გაფორმებული და გლაზგოში პაბი გახსნა, რათა ფინანსურ პრობლემებს გამკლავებოდა. ‘Fergie’s-ში თავს ათასი ჯურის ადამიანი იყრიდა, მაგრამ მათი უმრავლესობა პორტში მომუშავე ადამიანები იყვნენ, რომლებიც ჩხუბისა და დალევის სიყვარულით გამოირჩეოდნენ. ფერგიუსონს მოჩხუბართა გაშველება ხშირად უწევდა და იყო მომენტები, როცა ვარჯიშებზე გატეხილი თავით ან ჩაშავებული თვალით მიდიოდა.

"ჩემს პაბში სილვესტერ სტალონეს, ბრიუს უილისს ან არლონდ შვარცნეგერს ვერ იპოვიდით, თუმცა ისეთ კლიენტს აუცილებლად შეხვდებოდით, რომელიც ცალი ხელით ზემოთ ხსენებულ სამივე ადამიანს ერთად სცემდა“ - წერს შოტლანდიელი თავის მოგონებებში.

ფერგის გადატვირთული გრაფიკი ასე გამოიყურებოდა - სერ ალექსი დილით ვარჯიშზე მიდიოდა და Love Street-ზე 11-მდე რჩებოდა, შემდეგ 2:30-ზე პაბში ბრუნდებოდა, რასაც კლუბში წასვლა და მორიგი ვარჯიში მოჰყვებოდა. საბოლოოდ კი დღე პაბში სრულდებოდა, სადაც ფერგიუსონს ღამის ცვლაში უნდა ემუშავა.

შოტლანდიელს ოჯახისთვისაც არ ეცალა. რაც შეეხება „სტ. მირენს“, კლუბმა კარგი სტარტი აიღო, თუმცა სეზონი მეექვსე ადგილზე დაასრულა. მოგვიანებით ფერგიმ აღნიშნა, რომ კონცენტრაცია მხოლოდ ფეხბურთზე რომ მოეხდინა, იყო შანსი გუნდს უკეთესი შედეგი დაეფიქსირებინა.

ფერგი და „სტ. მირენის“ ქომაგები

„სტ. მირენში“ ფერგიმ ყველაფერი საკუთარ თავზე აიღო. ჰიგიენისთვის საჭირო ნივთებს სერ ალექსი ყიდულობდა. აგრეთვე იგი თამაშის დღეს ფეხბურთელებისთვის ნამცხვრებს იძენდა. შოტლანდიელმა კლუბის ოფიციალური გაზეთიც დაარსა. გუნდის პრეზიდენტი უილი ტოდი იხსენებს:“ფერგიზე მეტს არავინ მუშაობდა“.

ფერგიუსონი გულშემატკივრებს დაუახლოვდა, გაზეთის გარდა იგი თვეში ორჯერ სტ. მირენის სოციალურ კლუბში ბინგოს თამაშობდა და როდესაც „დანდის“ ცენტრალური მცველის, ჯეკი კოპლენდის შეძენა მოუნდა, ტრანსფერისთვის საჭირო თანხა 14000 ფუნტი სტერლინგი სწორედ „სტ. მირენის ქომაგთა კლუბისგან“ ისესხა.

მესამე სეზონში „სტ. მირენი“ პროფესიონალურ დონეზე მოასპარეზე გუნდის შთაბეჭდილებას ტოვებდა. ფეხბურთელები ფერგის ანარეკლები იყვნენ და ახალგაზრდულ, სანახაობრივ და უხეშ ფეხბურთს თამაშობდნენ. მიუხედავად ამისა ერთი ასპექტი, ფერგის დიდი ხნის განმავლობაში აღიზიანებდა: "ტრიბუნებზე არავინაა. ეკლესიის მგალობელთა გუნდში უფრო მეტი ადამიანია ხოლმე, ვიდრე „სტ. მირენის“ მატჩებზე“.

„სტ. მირენი“ პაისლიში დაარსებული გუნდი გახლავთ. ამ ქალაქში მაშინ უმუშევრობის დონე საკმაოდ მაღალი იყო და პაისლი გლაზგოს ჩრდილქვეშ იმყოფებოდა. ფეხბურთის ქომაგები ხშირად „რეინჯერსისა“ და „სელტიკის“ დაპირისპირებაზე დადიოდნენ. ფერგი თვლიდა, რომ ქალაქს არასრულფასოვნების კომპლექსები აწუხებდა და მიზნად მისი დაძლევა დაისახა. ერთ დღეს კლუბის ელექტრიკოსმა, ფრედი დუგლასმა, ფურგონს მიკროფონი მიამაგრა და ფერგიუსონთან ერთად ქალაქში ტურნე მოაწყო, რომლის მიმდინარეობისას ალექსი მოსახლეობას „სტ. მირენის“ თამაშებზე მისვლისკენ მოუწოდებდა. მათმა ხრიკმა გაამართლა და დასწრება საშუალოდ 10000-მდე გაიზარდა. 1976-77 წლებში მნიშვნელოვან შეხვედრებს 20000 ქომაგი  ესწრებოდა. იანვრისთვის კი „სტ. მირენი“ პირველი ადგილისთვის იბრძოდა.

ვატერლოოს ბარი

„სტ. მირენი“ წარმატებისკენ მიმავალ გზაზე იდგა და ფერგი ყველაფერს უპირისპირდებოდა, რასაც გუნდში პრობლემების წარმოქმნა შეეძლო. ზოგიერთი ქმედებს სერ ალექსი ნანობდა. მაგალითად ერთ-ერთ შეხვედრაში ფერგიმ ნახევარმცველი ბილი სტარკი შეხვედრის დაწყებიდან 7 წუთის შემდეგ შეცვალა...

სამაგიეროდ ფერგიუსონი არ ნანობს თავის შეგირდებს, რომ აკონტროლებდა. „აბერდინში“ და „იუნაიტედში“ მას ინფორმანტები ჰყავდა, რომელთა მთავარი მიზანი ფეხბურთელების თითოეული ქცევის გაკონტროლება იყო. „აბერდინის“ ნახევარმცველი გორდონ სტრაჩანი იხსენებს, რომ ერთხელ შოტლანდიელმა მისი სახლის წინ ავტომობილით გაიარა, რათა შეემწომებინა ფეხბურთელის მანქანა ავტოფარეხში იყო, თუ არა. ბილი სტარკმა ფერგიუსონის ბიოგრაფიის ავტორს, პატრიკ ბერკლის უთხრა: “მას განსაკუთრებული აურა ჰქონდა, თავს ყოველთვის ისე გრძნობდი თითქოს გითვალთვალებდა“.

ბუნებრივია, როცა შოტლანდიის თასზე „მოზერველთან“ მარცხის შემდეგ ფერგიმ მეგობრისგან ზარი მიიღო და გაიგო, რომ ახალგაზრდა თავდამსხმელი ფრენკ მაკგერვი მატჩის წინა დღეს გლაზგოში მდებარე „ვატერლოოს ბარში“ ალკოჰოლს სვამდა, გაცეცხლდა. მიუხედავად იმისა, რომ შოტლანდიელი 21 წლამდელთა ნაკრებში ახალი გამოძახებული გახლდათ, რომ მისი საფეხბურთო კარიერა დასრულებული იყო და მისი ნახვა აღარ სურდა. ერთი კვირის შემდეგ მაკგერვი, ფერგის და მის მეუღლეს, კეთის ქომაგთა საპატივცემულოდ გამართულ ღონისძიებაზე შეხვდა და პატიება სთხოვა, შოტლანდიელმა უკან დაიხია, რაც საკმაოდ დიდი იშვიათობა იყო.

სერ ალექსი პატიების უნარით არ გამოირჩეოდა. ერთხელ ფერგის ძმამ, მარტინმა, უთხრა, რომ მისი ფეხბურთელები კვლავ გლაზგოს ბარებში დასეირნობდნენ და თან ბონუსების სისტემაზე წუწუნებდნენ. მოწინააღმდეგის მინიმალური სხვაობით დამარცხების შემდეგ ფერგიმ ფეხბურთელები გასახდელში შეკრიბა და მათ მიმართ დაგროვებული გაბრაზება გამოხატა. საქმე იქამდე მივიდა, რომ ფერგიმ „კოკა-კოლის“ ბოთლი კედელს ესროლა და დაამსხვრია. მიუხედავად ამისა არცერთი ფეხბურთელი არ განძრეულა. სახლში წასვლამდე ფერგიუსონმა მოთამაშეებთან შეთანხმებას მიაღწია, რომლის მიხედვითაც ბარში წასვლის ნაცვლად, მათ შაბათს საღამოს უნდა ევარჯიშათ. ფეხბურთელებს ეს დიდად არ ესიამოვნათ, თუმცა თავდაუზოგავმა შრომამ შედეგი გამოიღო და „სტ. მირენი“ პირველ ადგილზე გავიდა.

ფერგი ტოდის წინააღმდეგ

დაწინაურება ფერგის სამწვრთნელო კარიერის პირველი მიღწევა გახლდათ. მან „სტ. მირენი“ ელიტაში დააბრუნა და გუნდს წარმატებისთვის ამზადებდა, როცა 1977 წელს „აბერდინმა“ მთავარი მწვრთნელის პოსტი შესთავაზა. სერ ალექსმა უარი განაცხადა, რაც მოგვიანებით ძალიან ინანა. სულ მალე „სტ. მირენი“ ტოდმა შეიძინა, რომელსაც ფერგიუსონის თქმით ფეხბურთის შესახებ წარმოდგენა არ ჰქონდა, თუმცა თვლიდა, რომ გენიოსი იყო. სწორედ ამიტომ ფერგისა და ტოდს შორის დაპირისპირებები ხშირი იყო. სიტუაციას ისიც ამწვავებდა, რომ გასახდელში ზოგი მხარს ფერგის უჭერდა, ზოგი ტოდს. გაჩენილმა პრობლემებმა გუნდის თამაშზეც იქონია გავლენა  და „სტ. მირენმა“ ვარდნა დაიწყო.

სეზონის ბოლოსკენ ფერგიუსონსა და ტოდს შორის კომუნიკაცია საერთოდ აღარ არსებობდა. უკანასკნელი 5 თვე ორივე მხარისთვის უსიამოვნო გამოდგა. „სტ. მირენი“ მეათე ადგილამდე დაექვეითდა და გასავარდნ ზონამდე 10 ქულა აშორებდა, როცა მაისში, ფერგის კვლავ „აბერდინი“ კიდევ ერთხელ დაუკავშირდა. ამჯერად გუნდის შეცვლა შოტლანდიელსაც უნდოდა...

ერთადერთი რაც მას აწუხებდა, ის იყო, რომ გუნდს შეეძლო კონტრაქტის დარღვევისთვის სასამართლოში ეჩივლა. მაისის ბოლოს ტოდმა ფერგი ოფისში დაიბარა და დოკუმენტები წარუდგინა, სადაც ჩანდა, რომ სერ ალექსმა ხელშეკრულება დაარღვია. შოტლანდიელმა სპეციალისტმა ყველაფერს ფარსი უწოდა და სიცილი დაიწყო. მოგვიანებით კი ტოდმა განაცხადა, რომ მთავარი პრობლემა ფერგიუსონის ქცევები იყო. ტოდის მიხედვით ფერგიმ „აბერდინში“ გადასვლის შესახებ ყველას გააგებინა და რამდენიმე ფეხბურთელს მასთან ერთად წასვლა სთხოვა. "პრობლემა ის იყო, რომ მთავარ მწვრთნელს გუნდის დატოვება სურდა, რამაც „სტ. მირენის“ დესტაბილიზაცია გამოიწვია“ - აღნიშნა ტოდმა.

საბოლოოდ ფერგიმ ოფისი გაათავისუფლა და „სტ. მირენის“ კარი გაიხურა. შოტლანდიელმა ტოდს სასამართლოში უჩივლა და განაცხადა, რომ უსამართლოთ გაათავისუფლეს, თუმცა სერ ალექსმა საქმე წააგო. სასამართლოს ცნობით ფერგის მწვრთნელობისთვის საკმარისი გამოცდილება და ნიჭი არ ჰქონდა.

„აბერდინში“ გადასვლის შემდეგ სერ ალექსმა „რეინჯერსისა“ და „სელტიკის“ დომინაცია დაამხო და 1983 წელს თასების მფლობელთა თასი მოიგო.

რაც შეეხება ტოდს, იგი ერთადერთი ადამიანია, რომელმაც ლეგენდარული შოტლანდიელი უარყო.